Verkleinwoorden

"Wablief" of "Wat zegt u", "zeker en vast" of "vast en zeker"? Vlaams en Hollands zijn beide Nederlands en toch zijn er veel verschillen. Dit is het forum waar je vragen kunt stellen over het Vlaams.
Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Tue Nov 03, 2009 2:05 pm

Nen beknopte (allee ja...) gids voor de vorming van Vlaamse verkleinwoorden :mrgreen:

1. NA KLINKERS
1. na volle klinkers -ke: autoke, colake, caféke, ideeke
2. na doffe e -ke: moleculeke, garageke
na velair (zie beneden) + doffe e: -ske: oplageske (of oplaagske)
Soms valt de doffe e echter weg, en vormde het verkleinwoord op basis van wat er blijft: mokke => mokske
3. na -en (wa dikwijls als -e klinkt): -ke of -tje: torentje/torenke
Na velair (zie beneden) echter -ske ipv -ke: dekenske/dekentje
Uitzondering: varken => varkske

2. NA HALFKLINKERS (j of w) => -ke: haaike, zwaluwke

3. NA NIET-VELAIRE FRICATIEVEN (z/s, v/f, zj/sj)
stemloos: -ke: fleske, karafke, doucheke [duʃkə]
stemhebbend: -eke: huizeke, lieveke, -
Dikwijls (en hoe langer des te vaker?) worden stemhebbende als stemloze behandeld: huiske, liefke, duifke

4. NA VELAIRE MEDEKLINKERS (g/ch, k, ng)
stemloos: -ske: lachske, boekske
stemhebbend beklemtoond en kort: -eske: vlaggeske, dingeske
stemhebbend beklemtoond en lang: -ske: boogske
AN -ingetje => -ingeske: rekeningeske
AN -inkje => -ingske: puddingske

5. NA SONORANTE MEDEKLINKERS (l, m, r, n)
n voorafgegaan door korte beklemtoonde klinker: -eke: manneke, bonneke
n voorafgegaan door lange beklemtoonde klinker: -tje: baantje, kleintje (of meer zelden: baneke, kleineke)
n voorafgegaan door doffe e: zie boven + svarabhaktigevallen, bijv. hoorntje/hoornke

l/m/r voorafgegaan door korte beklemtoonde klinker: -eke: balleke, kommeke, sterreke
l/m/r voorafgegaan door lange beklemtoonde klinker: -ke: stoelke, boomke, haarke
l/m/r voorafgegaan door doffe e: -ke: lepelke, bodemke, filmke ([fɪləmkə]), kaderke

6. NA ANDERE PLOSIEVEN (b, d, t, p)
p voorafgegaan door korte beklemtoonde klinker => -ke of -eke: poppeke, kapke, kopke
(Kwestie van gebruiksfrequentie, -ke is in elk geval altijd mogelijk)
p voorafgegaan door doffe e => -ke: schelpke, harpke
p voorafgegaan door lange beklemtoonde klinker => -ke: streepke

na b, altijd -eke: krabbeke, tubeke
na d/t meestal -tje, maar vormen op -ke zijn ook mogelijk: katje/katteke, handje/handeke, plaatje/plateke, draadje/dradeke

Opmerking: Engelse leenwoorden op -b (dus met -s in het meervoud), hebben vaak meerdere verkleinvormen. Om te beginnen zijn er de minder frequente meh b behandeld als een /b/: jobbeke, maar vaker wordt ze behandeld als een /p/: jobke of joppeke (een beetje dialectaler, en vaneigens heel zeldzaam op papier(/scherm :-D))

Een uitvoeriger versie (met meer uitzonderingen en beschreven variatie) vinde hier: http://www.vlaamsetaal.be/artikel/110/verkleinwoorden
:-)

User avatar
Lambik
Waardevol lid
Posts: 55
Joined: Fri Oct 30, 2009 9:50 pm
Country of residence: Germany
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Second language: English
Third language: German
Fourth language: Swedish
Fifth, sixth, seventh, ..., languages: Deens, Frans en de volle vijf woorden Fins.
Gender: Male
Location: Freiburg

Re: Verkleinwoorden

Post by Lambik » Tue Nov 03, 2009 4:34 pm

Gralijk :)

Ik zou volgende woorden wel niet over mijn lippen krijgen:
dekenske, varkske (geen idee wat ik in de plaats zou zeggen eigenlijk)
vlaggeske, dingeske (vlagske, dingske)

Maar 't is in alle geval een vrij subliem overzicht.

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Tue Nov 03, 2009 4:53 pm

Lambik wrote:Gralijk :)

Ik zou volgende woorden wel niet over mijn lippen krijgen:
dekenske, varkske (geen idee wat ik in de plaats zou zeggen eigenlijk)
Dekentje en varkentje mss?
Lambik wrote:vlaggeske, dingeske (vlagske, dingske)
Maar "rekeningeske" wel?
Lambik wrote:Maar 't is in alle geval een vrij subliem overzicht.
Dank u :mrgreen:
:-)

User avatar
Lambik
Waardevol lid
Posts: 55
Joined: Fri Oct 30, 2009 9:50 pm
Country of residence: Germany
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Second language: English
Third language: German
Fourth language: Swedish
Fifth, sixth, seventh, ..., languages: Deens, Frans en de volle vijf woorden Fins.
Gender: Male
Location: Freiburg

Re: Verkleinwoorden

Post by Lambik » Tue Nov 03, 2009 5:03 pm

Wel ja,

een dekentje en een veirkentje

ook geen rekeningeske, gewoon rekeningske


Een paar maand geleden vroeg een Nederlandse professor me wat ik zou zeggen ipv "glaasje". Glazeke of glaaske? Ik weet het eigenlijk zelf niet, maar ik vermoed dat ik ook in veel contexten "glaske" zeg. Talige onzekerheid, hip hoi.

Maar zoals men in Aalst pleegt te zeggen: "'t es ne pee, en gien menneke"

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Tue Nov 03, 2009 5:17 pm

Lambik wrote:Een paar maand geleden vroeg een Nederlandse professor me wat ik zou zeggen ipv "glaasje". Glazeke of glaaske? Ik weet het eigenlijk zelf niet, maar ik vermoed dat ik ook in veel contexten "glaske" zeg. Talige onzekerheid, hip hoi.

Maar zoals men in Aalst pleegt te zeggen: "'t es ne pee, en gien menneke"
Schoon da' ge nog altij menneke zegd, diejn umlaut is immers echt op z'ne retour :(

Ik zou (enigszins normatief :P) zeggen glazeke, glaaske (uiteraard uitgesproken meh een platte a: gloaz(e)ke) of gloske (meh verkorting van die oa). Glaske is dan weer ne modernere variant. Ge zie da eigenlijk bij alle verkortingen oa > o... voorbeelden uit 't Stadsantwerps:

zagde gij, vroeger zogde gij (zaagde gij)
lagde gij, vroeger alleen maar logde gij (laagde gij)
gloske (< glaaske), votsje (< vaatsje), gotsje (< gaatsje) > glaske, vatsje, gatsje (wrs ook de gangbaarste in 't Verkavelingsvlaams)

et c


Maar da eigenlijk een beke ter zijde... We hebben et hier immers over bovengewestelijke taal, en daar ontbreken normaal gezien stamklankverkortingen - anders had ek bvb et verkleinwoord van "haar" tot "horreke" moeten maken, of da van "cultuur" tot "culturreke". (Meer over dialectaal verkleinwoorden: http://www.antwerps.be/forum/topic/169 )
:-)

sander
Nieuwkomer
Posts: 2
Joined: Sun Aug 29, 2010 5:38 pm
Mother tongue: Dutch (Netherlands)
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by sander » Sun Aug 29, 2010 6:02 pm

In de regio Uden in Noord-Brabant waar ik vandaan kom, is de umlaut bij verkleinwoorden nog helemaal niet op zijn retour.
In mijn oren klinkt manneke heel vlaams. Ik wist dan ook niet dat men in vlaanderen vroeger ook die umlaut gebruikte.

paar voorbeelden

man > menneke
pak > pekske
pan > penneke
hoek > huukske
kop > kupke
bom(boo) > bumke

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Mon Aug 30, 2010 2:23 pm

sander wrote:In de regio Uden in Noord-Brabant waar ik vandaan kom, is de umlaut bij verkleinwoorden nog helemaal niet op zijn retour.
In mijn oren klinkt manneke heel vlaams. Ik wist dan ook niet dat men in vlaanderen vroeger ook die umlaut gebruikte.
Bij mijn weten vooral bij een kleine groep woorden :) Ik stel mij voor dat de umlauten in Vlaanderen sterk verstoord raakten door West-Vlaamse invloed
:-)

User avatar
AppelstroopIsLekker
Superlid
Posts: 161
Joined: Thu Nov 13, 2008 3:40 am
Country of residence: Belgium
Mother tongue: English (United States)
Second language: Dutch (Flanders)
Third language: French
Fourth language: Italian
Gender: Male
Location: Brussel

Re: Verkleinwoorden

Post by AppelstroopIsLekker » Sat Sep 03, 2011 9:48 pm

Dit is gewoon een lijsteke van Nederlandse naamwoorden dat ik op Wiki (godzijdank voor Wiki) heb gevonden. Dit resulteert soms in of heel bizarre (aardverschuingske) of vrij beledigende (aardrijkskundeke) verkleinwoorden... maar allee, oefening baart kunst, hé!


 Aap aapeke
 aard - aardeke
 aardappel - aardappelke
 aardappelpuree - aardappelpureeke
 aardappelsalade - aardappelsaladeke
 aardbei- aardbeike
 aardbeienplant – aardbeienplanteke, plantje
 aardbeving - aardvevingske
 aardbodem- aardbodemke
 aarde- aardeke
 aarden- aardeneke
 aardewerk- aardewerkske
 aardgas- aardgasje
 aarding- aardingske
 aardkorst- aardkorstje
 aardkunde- aardkuneke
 aardmantel- aardmantelke
 aardnoot- aardnootje
 aardolie- aardolieke
 aardoppervlak- aardoppervlakske
 aardpeer - aardpeerke
 aardrijk- aardrijkske
 aardrijkskunde- aardrijkskundeke
 aardschok- aardschokske
 aardvarken - aardvarkeneke
 aardverschuiving - aardverschuingske
 aardwolf- aardwolfke

Klopt dat?

User avatar
Quetzal
Retired moderator
Posts: 2173
Joined: Sat Nov 04, 2006 11:51 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Location: Belgium

Re: Verkleinwoorden

Post by Quetzal » Sat Sep 03, 2011 10:17 pm

Op een paar na zijn dat eigenlijk allemaal woorden die zo formeel en ongebruikelijk in het dagelijkse leven zijn, dat ik niet denk dat je daar ooit een speciaal Vlaams verkleinwoord voor nodig zou hebben of horen...

En voor één van de weinigen die je misschien wel zou horen - aardappel - gaan de meeste mensen vermoedelijk eerder over patatten spreken, als ze dan toch Vlaams willen spreken.

User avatar
AppelstroopIsLekker
Superlid
Posts: 161
Joined: Thu Nov 13, 2008 3:40 am
Country of residence: Belgium
Mother tongue: English (United States)
Second language: Dutch (Flanders)
Third language: French
Fourth language: Italian
Gender: Male
Location: Brussel

Re: Verkleinwoorden

Post by AppelstroopIsLekker » Sun Sep 04, 2011 9:32 am

Quetzal wrote:Op een paar na zijn dat eigenlijk allemaal woorden die zo formeel en ongebruikelijk in het dagelijkse leven zijn, dat ik niet denk dat je daar ooit een speciaal Vlaams verkleinwoord voor nodig zou hebben of horen...

En voor één van de weinigen die je misschien wel zou horen - aardappel - gaan de meeste mensen vermoedelijk eerder over patatten spreken, als ze dan toch Vlaams willen spreken.
Deze woorden waren inderdaad belachelijke voorbeelden, dat wist ik wel. De bedoeling was gewoon een lijst te vinden en correct te verkleinen, ongeacht betekenis. Het was gewoon één manier om de Vlaamse verkleinwoorden te beoefenen. In principe, als ik "aardrijkundeke" correct kan verkleinen, dan kan ik ook andere woorden verkleinen met dezelfde vorm (moleculeke, bijvoorbeeld). Op die manier vind ik het de moeite en niet zo'n zonde van de tijd, zoals jij denkt.

User avatar
Quetzal
Retired moderator
Posts: 2173
Joined: Sat Nov 04, 2006 11:51 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Location: Belgium

Re: Verkleinwoorden

Post by Quetzal » Sun Sep 04, 2011 2:36 pm

AppelstroopIsLekker wrote:
Deze woorden waren inderdaad belachelijke voorbeelden, dat wist ik wel. De bedoeling was gewoon een lijst te vinden en correct te verkleinen, ongeacht betekenis. Het was gewoon één manier om de Vlaamse verkleinwoorden te beoefenen. In principe, als ik "aardrijkundeke" correct kan verkleinen, dan kan ik ook andere woorden verkleinen met dezelfde vorm (moleculeke, bijvoorbeeld). Op die manier vind ik het de moeite en niet zo'n zonde van de tijd, zoals jij denkt.
Mij goed, maar dan kunnen we ook moeilijk zeggen of ze kloppen of niet, aangezien ze nooit gebruikt worden...

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Sun Sep 04, 2011 3:17 pm

Ik kan het wel toetsen aan regels voor u...
AppelstroopIsLekker wrote:  Aap aapeke
Aapke of apeke, ja
 aard - aardeke
lange lettergreep (lange klinker = 2; korte klinker of sonorant = 1; lange lettergreep = 2 of groter) die uitgaat op -d krijgt normaal gezien -tsje
dus: aardtsje, geschreven aardje
 aardappel - aardappelke
yup, alleen moet dat idd een "patatje" zijn
na -el komt in de Antwerpse dialecten vooral -tje voor ipv -ke, trouwens

-əl + ke
 aardappelpuree - aardappelpureeke
yup, klinker + ke
 aardappelsalade - aardappelsaladeke
salaadje (dialectaal nog vaker: salaad -> salaadje) of saladeke, dialectaal ook salaaike
anders ook slake

het gebruik wankelt wat betreft of ge een slot-e als een klinker of als nul moet behandelen als ge een verkleinwoord vormt
 aardbei- aardbeike
goe
 aardbeienplant – aardbeienplanteke, plantje
eerder "plantje", zie aardje
 aardbeving - aardvevingske
ja, maar de b blijft een b ;)
 aardbodem- aardbodemke
bodemke, bezemke, etc
-əm + ke
 aarde- aardeke
dus eerder aardje
 aarden- aardeneke
-ən -> -əke, -əntje, heel zelden -ənke
dus: aardentje, aardeke
zoals: torentje, toreke
 aardewerk- aardewerkske
ja, altijd -ske na k
 aardgas- aardgasje
Ja, maar dat is de Hollandse vorm, al krijgt ge door assimilatie soms hetzelfde resultaat in West-Vlaamse dialecten:
gastje -> gasje

aardgaske, dus
 aarding- aardingske
goe
 aardkorst- aardkorstje
ja, korstje
"or" is een lange lettergreep
 aardkunde- aardkuneke
kundeke, kundje
/un/ is een lange lettergreep
 aardmantel- aardmantelke
zie aardappel
 aardnoot- aardnootje
jup. lange syllabe + d -> tje
 aardolie- aardolieke
volle klinker + ke
 aardoppervlak- aardoppervlakske
-k -> -ke
 aardpeer - aardpeerke
peerke, ja
vgl met korte sonorantsequentie: karreke (kar + eke)
 aardrijk- aardrijkske
-k + ske
 aardschok- aardschokske
-k + ske
 aardvarken - aardvarkeneke
varkentje of varkske ("varkeske" bestaat ook denk ik)
-ken -> -kentje/-kske
 aardverschuiving - aardverschuingske
ja, -ng -> -ske
 aardwolf- aardwolfke
ja, en "wolveke" is theoretisch ook mogelijk

Hebt ge den draad met de regels wel bezien? :)

Klopt dat?
:-)

User avatar
Archer
Nieuwkomer
Posts: 4
Joined: Fri Oct 14, 2011 6:24 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Second language: French
Third language: English
Fourth language: Spanish
Gender: Male
Contact:

Re: Verkleinwoorden

Post by Archer » Fri Oct 14, 2011 6:38 pm

Toen ik in Oostende was hoorde ik zeggen "fruitsaptje"
Image
spaansforum.be

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Verkleinwoorden

Post by Grytolle » Sat Oct 15, 2011 1:59 pm

Archer wrote:Toen ik in Oostende was hoorde ik zeggen "fruitsaptje"
Klopt!

Het West-Vlaams gebruikt het -tje-suffix op een totaal andere manier dan het Standaardnederlands. Eigenlijk komt het beter overeen met het Oost-Vlaams en het Brabants, behalve dan dat /ke/ altijd in /tje/ veranderd is:

boekstje (g'assimileerd tot boeksje)
saptje
hondtje (uitgesproken /tʃ/ in tegenstelling tot "komdje" (kom je) met /dʒ/
dagstje > dagsje
...
:-)

User avatar
Marc
Lid
Posts: 21
Joined: Sun Oct 08, 2006 3:50 am
Country of residence: Netherlands
Mother tongue: English
Second language: Dutch
Third language: German
Fourth language: Esperanto
Gender: Male
Location: Utrecht

Re: Verkleinwoorden

Post by Marc » Wed Nov 23, 2011 1:46 pm

Te veel variaties om een definitief lijst te kunnen samenstellen. Een geboren Vlaming gaat de 'regels' eigenlijk voelen en nadoen (van andere mensen en het taalmilieu), en ook daar hoor je de variaties. Er is ook geen 'officiele' spelling van deze woorden, zodat haarkloverij tussen de spelling van een uitspraak (zoals aapeke/apeke) geen echte zin heeft.

Post Reply