Poetery (dichterei) heeft best een grote plaats in mijn literatuur. Ik ben namelijk ermee opgegroeid, zo neem ik mijn “Hazef” overall mee, hij is als een heilige boek voor mij. Ik schrijf ook zelf gedichten af en toe, helaas nog in mijn eigen taal. Onlangs probeer ik meer gedichten in Nederlands te lezen en zodoende kwam ik op een vertaling van Khayyam. Ik wou het graag met mensen die hierin interesse hebben delen.
Ik begin met kwatrijnen van "Khayyam" omdat ik simpelweg dol op ben. Hij is in vele opzichten mijn idool. Hij was meest beroemde geleerde van zijn tijdperk. Hij schreef een aantal wetenschappelijke werken, zoals Astronomische Tabellen, Methode voor het Worteltrekken, Demonstratie van Algebraïsche Problemen, Verhandeling over moeilijkheden bij de definities van Euriclides. Als directeur van het Observatorium van Merv in 1074 verzorgde hij de vernieuwing van de Mohammedaanse kalender.
Hieronder leest u een kort introductie over hem:
Omar Ibn Ibrahim El Khayyam werd geboren in Khorassan, dicht bij de stad Nichapur rond het jaar 1040 (meest genoemd wordt als exacte datum 18 mei 1048) van onze jaartelling. Hij volgde zijn studies op het college van die stad en begon daar een hechte en langdurige vriendschap met twee kameraden, die een glorieuze toekomst hadden: Hassan Sabbah, de latere "Oudste van de Bergen", hoofd van de mysterieuze sekte van de Haschichins, en Nézam-ol-Molk, die later Vizier werd van de Sultan Alop Arslan.
De afspraak van de drie vrienden was, dat als één van hen maatschappelijk succes zou hebben hij de anderen zou ondersteunen. Dank zij de bescherming van deze vizier kon Omar Khayyam zich zonder geldzorgen wijden aan de studie van wiskunde, astronomie en astrologie. In zijn boek Samarcande schrijft Amin Maalouf echter, dat de waarheid anders is; hij zegt, dat Nézam-ol-Molk veel ouder was dan Omar Khayyam en daarom niet tegelijk met hem student geweest kan zijn en dat Nézam-ol-Molk al Visier van de Sultan was, toen Omar Khayyam hem voor de eerste keer ontmoette. Hij gaf Omar Khayyam wel een jaarlijkse uitkering en geld voor het bouwen van een sterrewacht. Amin Maalouf schrijft verder, dat Omar Khayyam Hassan Sabah voor het eerst ontmoette vlak voor zijn tweede ontmoeting met Nézam-ol-Molk en Hassan toen aan hem voorstelde. Nadat enkele jaren later Hassan verbannen werd door de Sultan stichtte hij de Orde van de Assassins (moordenaars), vestigde zich in Alamout, een fortificatie in de bergen; deze orde werd volgens Amin Maalouf in feite de eerste orde van zelfmoord-terroristen in de geschiedenis; Hassan en zijn volgelingen leefden overigens in hun gefortificeerd bergdorpje volgens de meest stricte religieuze wetten.
Omar Khayyam werd beschouwd als de meest beroemde geleerde van zijn tijdperk. Hij schreef een aantal wetenschappelijke werken, zoals Astronomische Tabellen, Methode voor het Worteltrekken, Demonstratie van Algebra‹sche Problemen, Verhandeling over moeilijkheden bij de definities van Euriclides. Als directeur van het Observatorium van Merv in 1074 verzorgde hij de vernieuwing van de Mohammedaanse kalender.
Om het ambacht van zijn vader te eren gaf hij zichzelf de naam el Khayyam - maker van tenten. Hij stierf op 85-jarige leeftijd te Nichapour. Andere Perzische dichters zoals Ferdossi, Molavi en Nezami hebben veel meer gedichten geschreven; Omar Khayyam is onsterfelijk geworden door een 170-tal kwatrijnen, als het ware onachtzaam aan ons nagelaten. Overigens is ook het aantal van 170 omstreden; het kunnen er meer of minder geweest zijn. Immers kwatrijnen werden vaak niet opgeschreven maar door de toehoorders doorverteld.
Khayyam was een vertwijfeld mens, die zich achter een glimlach verborg ook al werd hij verstikt door verdriet. Zijn sereniteit werd niet verworven zonder moeite, zonder wonden. Zijn hele leven zocht hij de waarheid, in de wetenschap, in de filosofie, in de plezierige dingen van het leven. Het resultaat van zijn hartstochtelijk onderzoek kan niet beter weergegeven dan met één van zijn kwatrijnen:
Deze grote wereld - een korrel stof.
Alle kennis van de mens - woorden.
De volkeren, de dieren en de bloemen
van de zeven continenten - schaduwen.
Het resultaat van je meditaties - niets.
De gemoedsrust van deze ontgoochelde lijkt in niets op de goddelijke kalmte van Goethe, op de kleurloze rust van Horatius. Zijn universele kennis en zijn teleurstellingen daarin hebben hem zijn onverschilligheid en bitterheid gegeven, het accepteren van het verdriet dat komt na elk moment van geluk.
Zijn moed is zeer opmerkelijk. Met minachting voor het oordeel van zijn fanatieke en intolerante tijdgenoten durft hij alles wat heilig geacht wordt om hem heen in twijfel te trekken, durft hij de leegte van de religieuze dogma's en van de menselijke kennis te verkondigen:
Op deze bonte aarde loopt iemand rond,
noch rijk, noch arm. Hij aanbid noch Allah
noch de wetten. Hij gelooft
niet in de waarheid, hij geeft geen zekerheden.
Op deze bonte aarde, wie is deze
dappere en trieste man?
Wie? Khayyam zelf natuurlijk!
Het materialisme van Khayyam is nooit grof. De gloed, waarmee hij de wijn en de liefde bezingt is hartverscheurend. Zijn paradoxen, zijn ironie ten aanzien van de bestaande regels en de kooplui van dogma's, zijn godslasteringen zijn het in opstand komen tegen het gebruik ervan, zijn geen uitlatingen van nihilisme.
Zijn aandacht voor het Nu doet denken aan het Zen-boeddhisme.
De helderheid en diepte van de kwatrijnen heeft hun succes in het Westen bepaald, ondanks de zo afwijkende vertalingen van Nicolas, van Fitz-Gerald. Vooral de laatste, die door velen als voorbeeld voor her- vertalingen werd genomen, heeft zeer veel bijgedragen tot een verbastering van de oorspronkelijke taal van Khayyam en van de betekenis van zijn kwatrijnen en van zijn levenshouding. Eén van de eigenschappen van de kwatrijnen is immers juist hun eenvoud en directheid.
Mijn vertaling is niet een vertaling direct uit het Perzisch, maar een vertaling van de zo bijzonder mooie vertaling uit het oorspronkelijk Perzisch in het Frans door Franz Toussaint. Van de vele vertalingen van Omar Khayyam, die ik gezien heb, staat mijns inziens die van Toussaint op eenzame hoogte.
Ik hoop dat mijn weergave daarvan in het Nederlands nieuwe lezers voor Khayyam zullen winnen en hen, die Khayyam al kenden uit eerdere vertalingen een nieuwe kijk op deze mens en dichter zullen geven.
Hans W. van Rossum 2003.
Bron: http://www.homepages.hetnet.nl/~hansvan ... aiyat.html
Eng ::: http://www.homepages.hetnet.nl/~hansvanrossum/rubaiyat2.html
http://rpo.library.utoronto.ca/poem/821.html
http://www.okonlife.com/
Er is ook een film over Khayyam gemaakt. Meer informatie hierover:
http://www.greatomar.com/?gclid=CO-Tuoe47ZgCFUqS3wodqgu40Q
________________________________________________________
Iedereen weet,
dat ik nooit gebeden murmelde.
Iedereen weet ook, dat ik nooit geprobeerd heb m'n fouten te
verbergen. Ik weet niet, of er een hogere Rechter bestaat en een
hogere Barmhartigheid - maar toch, ik ben vol vertrouwen,
want ik ben altijd mezelf geweest.
Leef zo, dat je naaste
geen last heeft van jouw wijsheid en eerbaarheid.
Wees kalm, wees meester over jezelf, geef niet toe aan
aanvallen van woede. Als je echt in Vrede wilt
leven, glimlach dan tegen het Lot
en kwets niemand.
Kijk met toegeeflijkheid naar
de mensen die zich bezatten. Weet, dat je zelf
je eigen zwakheden hebt. Als je in vrede en helderheid
wilt leven, kijk dan naar de nederigen en misdeelden,
die gebukt gaan onder hun ongelukkig lot, en zie
hoe je zelf geboft hebt.
Wees vandaag gelukkig, want
je weet niet wat er morgen op je wacht.
Neem een karaf wijn, ga zitten in het licht
van de maan en drink, en zeg tegen jezelf dat
die maan je morgen misschien
tevergeefs zal zoeken.
Een mens kan af en toe best
in de Koran lezen, dat Boek der boeken.
Maar wie kan dat met plezier elke dag doen? Op de rand
van elke volle beker wijn is een geheime spreuk vol
wijsheid gegraveerd, waarvan we teug na teug
kunnen genieten.
Wees er tevreden mee, dat je
in deze wereld weinig vrienden hebt. Voel je niet
verplicht de sympathie die je voor iemand voelt eeuwig
te blijven voelen. Voordat je iemand de hand schudt en als
vriend beschouwt, vraag je af of die hand je
op een dag misschien zou kunnen slaan.
Alles wat jong is in me
bloeit op vandaag. Wijn, wijn!
Z'n vurigheid omarmt me. Wijn, het geeft niet
welke, ik ben daar niet moeilijk in. Ook de
beste wijn is toch even bitter
als het leven.
Eens
was deze vaas wellicht
een arme verliefde, lijdend onder
de onverschilligheid van een vrouw. Het oor
aan de hals van de vaas? Zijn arm, die om de hals
van zijn geliefde lag.
Hoe armzalig, een hart,
dat niet weet te beminnen, dat niet dronken
van liefde kan zijn. Als je niet verliefd bent,
hoe kan je dan genieten van het verblindende licht van
de zon en van het zachte schijnsel
van de maan?
dat ik nooit gebeden murmelde.
Iedereen weet ook, dat ik nooit geprobeerd heb m'n fouten te
verbergen. Ik weet niet, of er een hogere Rechter bestaat en een
hogere Barmhartigheid - maar toch, ik ben vol vertrouwen,
want ik ben altijd mezelf geweest.
Leef zo, dat je naaste
geen last heeft van jouw wijsheid en eerbaarheid.
Wees kalm, wees meester over jezelf, geef niet toe aan
aanvallen van woede. Als je echt in Vrede wilt
leven, glimlach dan tegen het Lot
en kwets niemand.
Kijk met toegeeflijkheid naar
de mensen die zich bezatten. Weet, dat je zelf
je eigen zwakheden hebt. Als je in vrede en helderheid
wilt leven, kijk dan naar de nederigen en misdeelden,
die gebukt gaan onder hun ongelukkig lot, en zie
hoe je zelf geboft hebt.
Wees vandaag gelukkig, want
je weet niet wat er morgen op je wacht.
Neem een karaf wijn, ga zitten in het licht
van de maan en drink, en zeg tegen jezelf dat
die maan je morgen misschien
tevergeefs zal zoeken.
Een mens kan af en toe best
in de Koran lezen, dat Boek der boeken.
Maar wie kan dat met plezier elke dag doen? Op de rand
van elke volle beker wijn is een geheime spreuk vol
wijsheid gegraveerd, waarvan we teug na teug
kunnen genieten.
Wees er tevreden mee, dat je
in deze wereld weinig vrienden hebt. Voel je niet
verplicht de sympathie die je voor iemand voelt eeuwig
te blijven voelen. Voordat je iemand de hand schudt en als
vriend beschouwt, vraag je af of die hand je
op een dag misschien zou kunnen slaan.
Alles wat jong is in me
bloeit op vandaag. Wijn, wijn!
Z'n vurigheid omarmt me. Wijn, het geeft niet
welke, ik ben daar niet moeilijk in. Ook de
beste wijn is toch even bitter
als het leven.
Eens
was deze vaas wellicht
een arme verliefde, lijdend onder
de onverschilligheid van een vrouw. Het oor
aan de hals van de vaas? Zijn arm, die om de hals
van zijn geliefde lag.
Hoe armzalig, een hart,
dat niet weet te beminnen, dat niet dronken
van liefde kan zijn. Als je niet verliefd bent,
hoe kan je dan genieten van het verblindende licht van
de zon en van het zachte schijnsel
van de maan?
Ik hoop dat jullie ook zoals me hiervan genieten. Dit is voor mij een goeie oefening van Nederlandse taal. Het meeste geniet ik van Khayyam kwatrijnen in mijn moedertaal, omdat er gewoon meer gevoel er in zit dan de vertaalde versie.
Ik zal in toekomst meer gedichten er bij doen als er intresse zou zijn
