Zijn, ben(t), is, was, waren, geweest

This is a forum for discussing Old and Middle Dutch, which gave birth to Modern Dutch. This is the place to find fascinating old texts complete with splendid spellings and wonderful word order. If you are interested in reading texts from the Middle Ages and earlier, please come on in. Translations into modern Dutch are required, and translations into modern English are welcome.
Henri
Nieuwkomer
Posts: 4
Joined: Mon Jan 11, 2010 7:05 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Dutch (Flanders)
Second language: English
Third language: French
Fourth language: Swedish
Fifth, sixth, seventh, ..., languages: Duits, Afrikaans
Gender: Male

Re: Zijn, ben(t), is, was, waren, geweest

Post by Henri » Tue Jan 12, 2010 10:28 am

De s/r-alternantie bij was/waren is het gevolg van de Wet van Verner en van het rotacisme. De wet van Verner stelt dat een stemloze fricatief (ben niet zeker of het enkel fricatieven zijn) stemhebbend wordt als de klemtoon niet op de onmiddellijk voorafgaande lettergreep valt. Was krijgt dan zo als meervoudsvorm wazen in plaats van wasen. Onder het rotacisme is die z dan een r geworden, was/waren, wat we ook zien in zowat alle andere Germaanse talen (los van het Engels). Het verschil met werkwoorden à la kiezen/koos/kozen en vriezen/vroor/vroren is dan dat via analogische nivellering de r, respectievelijk de s aangepast is aan de enkelvoudsvorm, respt. meervoudsvorm (vgl. ook Duits binden, band, gebunden vs. Nederlands binden, bond, gebonden - het Nederlands heeft slechts twee klanken hier en het Duits drie, dit gaat terug op de drie klanken die het Gotisch had, iets van binden, band (enk), bunden (mv), gebunden (uitgangen kloppen niet), in het Nederlands heeft de meervoudsvorm de vocaal bepaald, in het Duits de enkelvoudsvorm, zonder dat het vd hierdoor aangepast is).

Tevens denk ik dat is van het Latijnse est komt.

terra88
Lid
Posts: 7
Joined: Tue Mar 16, 2010 5:32 pm
Mother tongue: Dutch (Netherlands)
Second language: English (Great Britain)
Third language: German
Fourth language: French
Fifth, sixth, seventh, ..., languages: latin, ancient greek, middle english, old english

Re: Zijn, ben(t), is, was, waren, geweest

Post by terra88 » Tue Mar 16, 2010 11:42 pm

Beste Grytolle,
Erg interessant onderwerp wat je hier aansnijdt.
Wellicht nog een stukje informatie om je verder te helpen?

Het volgende komt uit 'A guide to Old English' van Bruce Mitchell en Fred Robinson.
Oud-Engels gebruik inderdaad wesan (als z uitgesproken want tussen twee stemmhebbende klanken) en beon. Het wordt in dit boek getypeerd als dat 'be' meerdere verschillende stammen heeft.
De vervoeging in de tegenwoordig tijd indicatief
Wesan Beom
sg1 Eom béo
2 Eart bist
3 Is bith
pl Sind(on)/sint béoth

Verder heeft 'be' ook nog een preterive present. Iets wat voorkomt bij veel voorkomende werkwoorden. Hierbij was er een sterke verleden tijdsvorm die de betekenis van tegenwoordige tijd heeft gekregen en een nieuwe verleden tijd.
voor 'be' is deze
sg 1 waes (ae is eigenlijk aan elkaar maar ik weet niet hoe ik die hier maak)
2 wáere (zelfde geldt voor ae)
3 waes (idem)
pl wáeron (idem)
(blz 51)

De woorden die van beon afstammen drukken een 'eternal truth' uit. De woorden die van wesan afstammen vormen de preterite. Het derde rijtje (de meest linkse hierboven) heeft geen infinitief vorm.

Ik geloof echter niet dat dit echt heel erg veel oplost. Met name omdat ik verder niets kan vinden over de herkomst van deze drie vervoegingen.

Overigens zag ik hier boven ook iets over een vergelijking van klanken van sterke werkwoorden. In het Engels zijn nog een aantal klankveranderingen geweest. Een daarvan heeft ervoor gezorgd dat lange klinkers meer naar voren in mond werden uitgesproken.Vandaar dat vro (ɔ:) ren in het engels fro (o:)zen is. Als je dit omgekeerd toepast komen er waarschijnlijk nog een heleboel werkwoorden bovendrijven die gelijk zijn aan talen op het continent. Mocht je hier meer over willen weten dan is dit op google terug te vinden onder Great Vowel Shift.

Ik hoop dat je hier wat aan hebt.

Grytolle
Superlid
Posts: 1390
Joined: Thu May 22, 2008 12:42 pm
Country of residence: Belgium
Mother tongue: Swedish
Second language: English
Third language: Dutch
Fourth language: German
Gender: Male

Re: Zijn, ben(t), is, was, waren, geweest

Post by Grytolle » Wed Mar 17, 2010 7:49 am

Dank u wel :mrgreen:
:-)

Post Reply