volt deelwoord met zijn EN hebben

[terra88]

Hey allemaal,

op dit moment geef ik Nederlandse les in Engeland. Ik heb echter geen opleiding gehad hiervoor dus regelmatig plagen mijn studenten me met vragen waar ik geen antwoord op weet of waar ik wel iets op kan bedenken maar waar ik niet zeker van ben.
Zoals deze:
Sommige werkwoorden hebben een voltooid deelwoord dat zowel met hebben als met zijn kan voorkomen.
Bijvoorbeeld:
Ik heb gewassen
Ik ben gewassen
In dit geval lijkt mij het verschil vrij evident. Ik heb gewassen is een actieve handeling van het onderwerp 'ik', terwijl ik ben gewassen een passief is.

Echter er zijn meer gecompliceerde gevallen.
bijvoobeeld:
Ik ben mijn pen vergeten en Ik heb mijn pen vergeten
versus
Ik ben die herinnering vergeten en *ik heb die herinnering vergeten (* geeft foute constructie aan)
In dit laatste geval is het voor mij gevoel niet mogelijk om hebben vergeten te gebruiken voor bijvoorbeeld een herinnering. Hier lijkt het dan dus ook weer te gaan over een actieve en passieve vorm van vergeten. Waarbij 'hebben' iets recents en wellicht een handeling aanduidt en 'zijn' een minder bewuste vorm van vergeten?

of nog een voorbeeld:
Ik ben verloren
Ik heb verloren
Hier kwam ik met de actieve/passieve theorie niet echt uit. Heeft iemand hier misschien ideeen bij?

En verder heeft er iemand ideeen over de andere voorbeelden? Of misschien een betere verklaring?

Alvast bedankt!

[Joke]

Hoi Terra,
Je mag altijd alles vragen, we zullen ons best doen om je te helpen.
Kijk ook eens in het grammatica gedeelte van deze website, daar staat heel veel duidelijk uitgelegd.

Sommige werkwoorden hebben een voltooid deelwoord dat zowel met hebben als met zijn kan voorkomen.
Bijvoorbeeld:
Ik heb gewassen
Ik ben gewassen
In dit geval lijkt mij het verschil vrij evident. Ik heb gewassen is een actieve handeling van het onderwerp 'ik', terwijl ik ben gewassen een passief is.

Dat klopt, ik ben gewassen is passief. We maken in het Nederlands de passieve vorm in de onvoltooide tijd met worden en in de voltooide tijden met zijn.
Ik heb hier al eens een uitleg over het passief geschreven.
Op deze pagina legt Bieneke het uit.

Echter er zijn meer gecompliceerde gevallen.
Bijvoorbeeld:
Ik ben mijn pen vergeten en Ik heb mijn pen vergeten
versus
Ik ben die herinnering vergeten en *ik heb die herinnering vergeten (* geeft foute constructie aan)
In dit laatste geval is het voor mij gevoel niet mogelijk om hebben vergeten te gebruiken voor bijvoorbeeld een herinnering. Hier lijkt het dan dus ook weer te gaan over een actieve en passieve vorm van vergeten. Waarbij 'hebben' iets recents en wellicht een handeling aanduidt en 'zijn' een minder bewuste vorm van vergeten?

Officieel is er een verschil tussen Ik heb vergeten iets te doen of mee te brengen en Ik ben informatie vergeten.
Dus: ik heb mijn boeken vergeten en ik ben je naam vergeten.
Maar ik heb inderdaad het gevoel dat de vorm met hebben aan het verdwijnen is. Ik gebruik zelf meestal zijn, ook in de gevallen dat het eigenlijk hebben zou moeten zijn.
Er is ergens op dit forum een topic hierover, maar dat kan ik zo gauw niet vinden.

Ik ben verloren
Ik heb verloren
Hier kwam ik met de actieve/passieve theorie niet echt uit. Heeft iemand hier misschien ideeën bij?

Hier lijkt me verloren in Ik ben verloren geen voltooid deelwoord maar een bijvoeglijk naamwoord. Het is dan gewoon een naamwoordelijk gezegde zoals Ik ben blij.

Er zijn nog een paar werkwoorden waarbij je zowel zijn als hebben kan gebruiken.
Zie deze pagina in de grammatica-sectie.

Ik hoop dat ik het een beetje duidelijker heb weten te maken.
Succes met je lessen en als je meer vragen hebt, kun je ze altijd stellen!

Groetjes,
Joke

[terra88]

hallo Joke,
bedankt voor je reactie.

De pagina waar je me naar doorlinkte was precies waar ik naar zocht! Nog wel een beetje moeilijk voor mijn studenten, maar in ieder geval heb ik mijn eigen nieuwsgierigheid kunnen bevredigen.

Overigens beland ik net via google op een site die 'ik ben verloren' als contaminatie bestempeld.

"De Schrijfwijzer beschouwt verloren zijn echter als een contaminatie van verloren hebben en kwijt zijn en keurt de vervoeging met zijn dan ook af. Ook Van Dale geeft alleen de vervoeging met hebben."
(Nedelandse Taalunie)

Zij bieden ook nog een verklaring voor het verschil tussen zijn en hebben verloren.
Hebben verloren wordt gebruikt als de nadruk ligt op het verliezen.
Als het gaat om 'de handeling van het kwijt zijn' dan kan de vervoeging met zijn gebruikt worden. Volgens hen is dit echter meer spreektaal dan schrijftaal.
De vervoeging met 'hebben' is altijd mogelijk.
(en dat heb ik gestolen van: http://taaladvies.net/taal/advies/vraag/855/)

Ik geloof dat ik deze verklaring nog even moet laten bezinken...
Ik weet namelijk niet of ik nog zo daarwerkelijk 'Ik heb mijn pen verloren' zou schrijven. Misschien dat dat echter meer een probleem van taalverandering dan van grammatica is?

bedankt!

[Joke]

Graag gedaan.

Ik had de zin Ik ben verloren als een hele zin opgevat.
Ik ben mijn pen verloren zou ik ook wel zeggen, maar ik kan me voorstellen dat mensen dat afkeuren, net als Ik ben mijn pen vergeten.
Ik dacht meer aan Ik ben verloren in de zin van Ik ben verdoemd, niets kan mij meer redden. Dan is het volgens mij een naamwoordelijk gezegde.

Joke