Tweeklanken

[Hayim]

Hallo,

Kunt u (een deskundige) bevestigen dat de tweeklanken op http://www.dutchgrammar.com/en/?n=Spell ... ciation.12 zijn correct? Iemand zei tegen mij dat 1. de lijst is niet compleet en 2. niet allemaal op de lijst zijn tweeklanken.

Dank u bij voorbaat,

Hayim

[Bieneke]

Dag Hayim,

Voor zover ik weet, ontbreken er geen tweeklanken. Welke ontbreken er volgens jou?

Verder zou je inderdaad kunnen stellen dat ai en oi geen echte tweeklanken zijn. Ze zijn aan het lijstje toegevoegd om aan te geven dat het hier om één lettergreep gaat (dus geen a-i /ai/, maar ai /ɑj/ en geen o-i /oi/, maar oi /ɔj/). De letter 'i' wordt dus uitgesproken als 'j'.

Vanuit taalkundig oogpunt zijn oe /u/, eu /ø/ en ie /i/ geen tweeklanken, maar dit is niet relevant als je Nederlands aan het leren bent. Ik zal eens kijken of ik op het internet een goede tekst kan vinden waar dit allemaal wordt uitgelegd.

Een tweeklank is een klinkercombinatie die meestal een snelle maar vloeiende beweging inhoudt van de ene klinker naar de andere. Dit wordt door de luisteraar meestal geïnterpreteerd als een enkele klank (of foneem).

Stel je voor dat we ervoor hadden gekozen om de lettercombinatie 'ai' te beschouwen als twee aparte klanken. Dan zouden we dus te maken hebben met twee lettergrepen (wat niet het geval is). Dus eerst zouden we onder het hoofdstukje 'medeklinkers' een aparte regel moeten vermelden, namelijk dat een 'i' die op een 'a' of 'o' volgt wordt uitgesproken als een 'j'. We moeten dan ook uitleggen dat deze 'i' zich anders gedraagt dan een gewone medeklinker als we een woord in lettergrepen verdelen. Als twee klinkers worden gescheiden door één medeklinker, dan plaatsen we de medeklinker aan het begin van de tweede lettergreep.
Als we het woord 'mooier' in lettergrepen verdelen, dan schrijven we 'mooi-er.' Beschouwen we de letter i als een medeklinker, dan zouden we 'moo-ier' moeten schrijven.

Al met al is het wel zo gemakkelijk om ai en oi (en aai, ooi en oei) als één klank te beschouwen, aangezien deze zich als onscheidbare combinaties gedragen. Voor eeu(w) en ieu(w) geldt hetzelfde. Je zou hier kunnen zeggen dat de letter 'u' samen met 'w' als een glijdende medeklinker wordt uitgesproken, maar dit is academische informatie die eigenlijk niet interessant is als je Nederlands aan het leren bent (tenzij je interesse uitgaat naar de Nederlandse taalkunde).

Wim, wat vind jij?

Antw.: Ik heb je opmerking over 'een drieklank' weggehaald, omdat die m.i. de discussie alleen maar verwarrender maakt, terwijl je verhaal duidelijk en correct is. Misschien kunnen we de theorie (deels) herschrijven, en dan duidelijker verschil maken tussen de (geschreven) lettertekens en de klanken die ze vertegenwoordigen. Dat voorkomt ook allerlei onnodige discussies over wat nu wel en niet een (al dan niet 'echte') tweeklank is. Verder heb ik een paar fonetische tekens toegevoegd.
Wim

Bedankt Wim!
Bieneke
-------------------------------------
Ik had mijn antwoord eerst in het Engels geschreven, totdat ik me realiseerde dat je perfect Nederlands schrijft! Omdat ik de moeite al had genomen om het in het Engels te schrijven, laat ik het maar gewoon staan.

As far as I know, all diphthongs are listed. Which ones do you think are missing?

Furthermore, you could argue that ai and oi are no 'real' diphthongs. They were added to the list to indicate that we are dealing with one syllable (not a-i /ai/ but ai /ɑj/ and not o-i /oi/ but oi /ɔj/). So the letter 'i' is pronounced as 'j'. You can compare it with the German diphthong 'ei', which is pronounced the same way as Dutch 'ai'.

From a linguistic point of view, oe /u/, eu /ø/ and ie /i/ are no diphthongs but this is not relevant if you are learning Dutch. I will see if I can find a text on the internet that gives a good explanation.

In phonetics, a diphthong is a vowel combination usually involving a quick but smooth movement from one vowel to another, often interpreted by listeners as a single vowel sound or phoneme.

Suppose we had chosen to treat the letter combination ai as two different letters. Then, we would be dealing with two syllables (which we are not). So first, we would have to mention a separate rule under 'consonants': If the letter 'i' follows 'a' or 'o', it is pronounced as 'j'. We then have to add that this letter 'i' behaves in a different way than a normal consonant when we divide a word into syllables. If two vowels are separated by one consonant, we place the consonant at the beginning of the second syllable. If we divide the word 'mooier' into syllables, we write 'mooi-er.' If we treat the letter 'i' as a real consonant we would have to write 'moo-ier'.

All and all it is much easier to simply regard ai and oi (and aai, ooi, and oei) as one vowel, as they behave as inseparable letter combinations. The same goes for eeu(w) and ieu(w). You could say that the letter 'u' together with 'w' is pronounced a gliding consonant but this is academic information which is really not important when you learn Dutch (unless you take an interest in linguistics).

[Bieneke]

Hayim,

Op Wikipedia heb ik een heldere uitleg gevonden over klinkers en tweeklanken:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vocaal.

Onderstaande tekst komt van http://212.123.19.141/cgi-bin/toonfiche ... 4893&tab=2

Het Nederlands kent zestien klinkers. Deze worden onderverdeeld in vijf gedekte klinkers, zeven vrije klinkers, de zogenoemde toonloze /e/ (van de) en drie tweeklanken. Verder komen vier gedekte klinkers ook voor als neusklinker (in aan het Frans ontleende woorden) en zijn er nog zeven 'onechte tweeklanken'.

Gedekte klinkers
Er zijn vijf gedekte klinkers: de /a/ van bal, de /e/ van bel, de /i/ van bil, de /o/ van bol en de /u/ van bul. De gedekte klinkers worden ook wel korte klinkers genoemd, maar deze benaming kan verwarring scheppen omdat bijvoorbeeld de /e/ van bel en de /o/ van bol ook verlengd voorkomen in onder andere blèren en roze. Met de benaming 'gedekte klinkers' is bedoeld dat deze klinkers gevolgd ('gedekt') worden door een medeklinker in dezelfde lettergreep. De gedekte klinkers komen namelijk vrijwel alleen in gesloten lettergrepen voor, dat wil zeggen in lettergrepen die eindigen op een medeklinker: kar, bed, bik, bom, hun. Alleen in tussenwerpsels zoals hè staat een gedekte klinker in een open lettergreep (een lettergreep die eindigt op een klinker).
de vijf gedekte klinkers
/a/ /e/ /i/ /o/ /u/
bal bel bil bol bul

De gedekte klinkers /a/, /e/, /o/ en /u/ komen in aan het Frans ontleende woorden ook voor als neusklinkers: /ã/, /e/, /õ/ en /u/.
De vier Franse neusklinkers:
/ã/ /e/ õ/ /u/
elan timbre plafond parfum

Vrije klinkers
Er zijn zeven vrije klinkers: de /aa/ van raak, de /ee/ van reek, de /ie/ van riek, de /oo/ van rook, de /uu/ van Ruud, de /eu/ van reuk en de /oe/ van roek. De vrije klinkers worden ook wel lange klinkers genoemd, maar ook deze benaming kan verwarring scheppen omdat het verschil in lengte met de gedekte klinkers vaak niet groot is en omdat de 'lange' klinkers zelf nog verlengd worden voor de /r/. Vergelijk raak en raar, roek en roer. Met de benaming 'vrije klinkers' is bedoeld dat ze 'vrij' kunnen voorkomen, dat wil zeggen niet alleen in gesloten lettergrepen zoals koek en keus, maar ook in open lettergrepen zoals koe en keu.
De zeven vrije klinkers:
/aa/ /ee/ /ie/ /oo/ /uu/ /eu/ /oe/
raak reek riek rook Ruud reuk roek

Toonloze e
De dertiende klinker is de doffe of toonloze /e/ zoals we die horen in de. Deze klinker wordt ook wel sjwa genoemd.

Zuivere tweeklanken
Er zijn drie zuivere tweeklanken: de /ei/ van geit of tijd, de /ui/ van guit en de /ou/ van goud of gauw. Bij zuivere tweeklanken gaat het niet om een combinatie maar om een vermenging van klinkers. De twee klinkers zijn niet apart hoorbaar.

De drie zuivere tweeklanken:
/ei/ /ui/ /ou/
geit guit goud

Onechte tweeklanken
Het Nederlands kent verder nog zeven onechte tweeklanken. Bij onechte tweeklanken gaat het niet om een vermenging maar om een combinatie van klinkers. De klinkers blijven apart hoorbaar. Vijf combinaties eindigen op een /ie/ of /j/ en twee op een /oe/ of /w/.

De zeven onechte tweeklanken:
/ai/ /oi/ /aai/ /ooi/ /oei/ /eeu/ /ieu/
ai! hoi haai hooi foei meeuw nieuw

De tweeklanken /eeu/ en /ieu/ worden altijd gespeld met een w erachter.

[Hayim]

Dank u voor uw uitgebreid antwoord, Bieneke. Het is meer uitgelegd dan ik voor hoopte. Misschien kan op worden vermeld (in een voetnoot op de grammaticapagina) dat er verschillende typen van tweeklanken zijn.

Met vriendelijke groet,

Hayim

[Teup]

Wikipedia heeft wat ouderwetse informatie; voor mensen die niet uit Twente of België komen geldt dat <ee>, <oo> en <eu> ook echte tweeklanken zijn, resp. [ei], [ou] en [øy]. Het tòch uitspreken van die drie klinkers als monoftong leidt doorgaans tot een accent.

[Bieneke]

Wikipedia heeft wat ouderwetse informatie; voor mensen die niet uit Twente of België komen geldt dat <ee>, <oo> en <eu> ook echte tweeklanken zijn, resp. [ei], [ou] en [øy]. Het tòch uitspreken van die drie klinkers als monoftong leidt doorgaans tot een accent.

Helemaal waar! Hier in België zorg ik regelmatig (maar niet van harte!) voor hilariteit met mijn zeer Hollandse "Weejtjuh?" of "Ow ja".