Als we twee zelfstandig naamwoorden aan elkaar plakken, gebruiken we meestal de tussenletters -en.
In gesproken Nederlands spreken we de letter 'n' vaak niet of nauwelijks uit. Hierdoor is het moeilijk om te horen of je -e of -en moet schrijven.
We schrijven -e als het eerste woord van de samenstelling:
- een persoon of object is, waarvan er duidelijk maar één is
- geen zelfstandig naamwoord is (maar een bijvoeglijk naamwoord, een bijwoord, een werkwoord, etc.)
- een vaste ('gefossiliseerde') combinatie vormt met het tweede woord
Er bestaan zoveel uitzonderingen op deze drie regels, dat het raadzaam is om de spelling te controleren in een woordenboek of op de website van de officiële Nederlandse woordenlijst:
www.woordenlijst.org.
Tussenletter -e
1. Het eerste woord is een persoon of object, waarvan er duidelijk maar één is:
| de koningin + de dag
| (de) Koninginnedag
| de verjaardag van onze (enige) koningin
|
| de zon + de straal
| de zonnestraal
| we hebben maar één zon
|
| de maan + de schijn
| de maneschijn
| we hebben maar één maan
|
2. Het eerste woord is geen zelfstandig naamwoord:
| spinnen + het wiel
| het spinnewiel
| van het werkwoord 'spinnen'
|
| wiegen + het lied
| het wiegelied
| van het werkwoord 'wiegen'
|
| rood + de kool
| de rodekool
| van het bijvoeglijk naamwoord 'rood'
|
Merk op dat de meeste samenstellingen die met een werkwoord of bijvoeglijk naamwoord beginnen, helemaal geen tussenletter krijgen. Deze regel vertelt je alleen dat, áls je een tussenletter gebruikt, je -e moet schrijven.
3. De samenstelling is een vaste ('gefossiliseerde') samenstelling. De betekenis van de samenstelling is geen optelsom van de betekenissen van de afzonderlijke woorden.
| de bak + de baard
| de bakkebaard
| moeten we deze baard in een bak doen?
|
| de bruid + de gom
| de bruidegom
| gom (lijm) om een bruid mee te lijmen?
|
| de el + de boog
| de elleboog
| een boog van een el (oude lengtemaat) lang?
|
In de laatste kolom staat de betekenis, als we de samenstelling letterlijk zouden nemen. Dit doen we dus niet.
Tussenletter -en
In het algemeen gebruiken we -en als tussenletters, tenzij ze onder een van de drie bovenstaande categorieën vallen.
We moeten ons niet alleen afvragen of we -e of -en moeten gebruiken; we kunnen namelijk ook '-s' gebruiken. Dit bespreken we uitgebreid op de volgende pagina.
We gebruiken -en als tussenletter, als het meervoud van het eerste woord uitsluitend op -en eindigt. Doordat de meeste woorden alleen -en krijgen in het meervoud, is -en ook de meest gebruikte tussenletter.
| het paard + de stal
| de paardenstal
|
| het gebaar + de taal
| de gebarentaal
|
| het bed + het goed
| het beddengoed
|
| de toets + het bord
| het toetsenbord
|
| de punt + de slijper
| de puntenslijper
|
| de waar + het huis
| het warenhuis
|